Burak Kasap · Bella Binary ·
“Makinelerden veri toplamak istiyoruz ama PLC’ye kimse dokunmasın.” Üretim müdürlerinden en sık duyduğumuz cümlelerden biri bu ve haklı bir çekince. Makine çalışıyor, programı yazan firma belki artık yok, garanti koşulları var. İyi haber şu: veri toplamak ile PLC programını değiştirmek aynı şey değildir.
Önce ne ölçmek istediğinizi belirleyin
Yöntem, sorulan soruya göre seçilir. Çoğu işletmenin ilk ihtiyacı üç sorudur:
- Makine şu an çalışıyor mu, duruyor mu?
- Bu vardiyada kaç adet üretti?
- Ne kadar ve neden durdu?
Bu üç soru OEE hesabının da temelidir. Sıcaklık, basınç, enerji gibi süreç değerleri ikinci adımdır. İlk üç soru için gereken veri şaşırtıcı derecede azdır: çoğu zaman bir “çalışıyor” sinyali ve bir sayaç.
Yol 1: PLC’den yalnızca okumak
Güncel PLC’lerin büyük bölümü, programına dokunulmadan dışarıdan okunabilir. PLC zaten sayaçları, durum bitlerini ve alarmları belleğinde tutar; bir ağ geçidi ya da yazılım bu değerleri standart bir haberleşme protokolüyle okur. Burada yapılan iş okumaktır: PLC’ye komut gönderilmez, program değişmez.
Bunun için gerekenler: PLC’nin bir haberleşme portu (çoğunlukla Ethernet), hangi adreste hangi değerin durduğunu gösteren bir liste ve ağ bağlantısı. Adres listesi yoksa, makine üreticisinden istenir ya da PLC programının bir kopyası üzerinden çıkarılır. Güvenlik açısından okuma bağlantısı ayrı bir ağ bölümünden ve mümkünse yalnız okuma yetkisiyle kurulmalıdır.
Uygun olduğu durum: Ethernet portu olan, adresleri bilinen ya da çıkarılabilen makineler.
Yol 2: Makineye dışarıdan sinyal almak
PLC eskiyse, portu yoksa ya da erişim istenmiyorsa makineye dışarıdan bakılır:
- Akım sensörü: motorun çektiği akımdan makinenin çalışıp çalışmadığı anlaşılır. Kablo kesilmeden, pano içine takılır.
- Sayaç sensörü: çıkış bandına konan bir fotosel ya da yaklaşım sensörü adet sayar.
- Kule lambası sinyali: makinenin yeşil/sarı/kırmızı lambasına giden sinyal paralel okunur.
Bu sinyaller küçük bir veri toplama cihazına bağlanır ve ağ üzerinden merkeze gönderilir. PLC’yle hiçbir bağlantı kurulmaz.
Uygun olduğu durum: eski makineler, garanti nedeniyle dokunulamayan makineler, hızlı pilot kurulumlar.
Yol 3: Operatör girişi
Bazı bilgiler makinede yoktur: duruşun nedeni, hangi iş emrinin çalıştığı, fire nedeni. Bunlar makinenin yanındaki bir tablet ya da kiosktan operatöre sorulur. Makine “durdum” der, operatör listeden “malzeme bekleniyor”u seçer. Otomatik sinyal ile operatör girişi birlikte kullanıldığında hem süre doğru olur hem neden bilinir.
Uygun olduğu durum: duruş nedeni, iş emri ve kalite bilgisi gereken her kurulum.
Karşılaştırma
| PLC’den okuma | Dış sensör | Operatör girişi | |
|---|---|---|---|
| PLC programı değişir mi? | Hayır | Hayır | Hayır |
| Veri zenginliği | Yüksek | Temel (çalışma, adet) | Neden ve bağlam |
| Kurulum ön koşulu | Port ve adres listesi | Pano erişimi, sensör montajı | Ekran ve kısa eğitim |
| Eski makinede | Her zaman mümkün değil | Mümkün | Mümkün |
PLC programına ne zaman dokunmak gerekir?
Okunmak istenen değer PLC’de hiç hesaplanmıyorsa (örneğin parça sayacı tutulmuyorsa) ve dış sensör de uygun değilse, programa küçük bir ekleme gerekebilir. Bu iş makinenin üreticisi ya da programı bilen bir otomasyon mühendisiyle, yedek alınarak ve planlı bir duruşta yapılır. Uzaktan komut vermek (reçete göndermek, makineyi durdurmak) ise veri toplamadan ayrı bir projedir ve ayrı bir yetki ve emniyet değerlendirmesi ister.
Sonuç
Veri toplamaya başlamak için PLC’yi yeniden programlamak gerekmez. Doğru sıra genellikle şudur: bir hatta pilot kurulum, önce okuma ya da birkaç sinyalle çalışma ve adet verisi, ardından operatör girişiyle duruş nedenleri. Veri gelmeye başlayınca OEE’nin hangi bileşende kaybedildiği de görünür hâle gelir. Toplanan verinin izlenmesi ve raporlanması tarafını Bella SCADA sayfasında anlattık.
Hatlarınızdaki makinelerin kaçında Ethernet portu var? Makine listenizi yazın, hangi yolun uygun olduğunu birlikte çıkaralım.